Wie een batterij op de onbalansmarkt laat meedraaien, beslist per kwartier: laden, ontladen of stilstaan. Elia publiceert daarvoor elke minuut een voorspelling van de onbalans, voor het lopende en voor het volgende kwartier. Wij zochten uit hoe bruikbaar die voorspellingen echt zijn. We legden de voorspellingen van 28 april tot 24 september 2026 naast de afgerekende prijzen, en bekeken de prijzen van 1 oktober 2025 tot 24 september 2026. Samen goed voor ongeveer 14.250 kwartieren.
Eerst de spelregels
Onbalans wordt per kwartier afgerekend. Is het Belgische net kort, met te weinig stroom, dan geldt de MIP: de prijs van de duurste reserve die Elia moest inzetten. Is het net lang, met te veel stroom, dan geldt de veel lagere MDP. Een voorspelling is dus vooral waardevol als ze de juiste kant kiest: kort of lang.
De kant klopt meestal
De voorspelling voor het lopende kwartier kiest bij de start in 82% van de kwartieren de juiste kant. Na 5 minuten is dat 88%, na 10 minuten 93%. De voorspelling voor het volgende kwartier zit een kwartier op voorhand op 75% en een minuut voor de start op 81%.
| Moment van de voorspelling | Kant juist | Gem. fout | Vals lang | Vals kort |
|---|---|---|---|---|
| 15 min voor het kwartier | 75,0% | 103 MW | 15,3% | 9,6% |
| 8 min voor het kwartier | 78,5% | 91 MW | 13,9% | 7,6% |
| 1 min voor het kwartier | 81,4% | 80 MW | 12,1% | 6,5% |
| Bij de start van het kwartier | 81,6% | 79 MW | 11,8% | 6,6% |
| 5 min in het kwartier | 87,6% | 53 MW | 9,1% | 3,3% |
| 10 min in het kwartier | 92,5% | 27 MW | 6,1% | 1,4% |
De eerste drie rijen zijn de voorspelling voor het volgende kwartier, de laatste drie die voor het lopende kwartier. Vals lang: voorspeld lang, maar het kwartier eindigde kort. Vals kort: omgekeerd.
Hoe vaak de voorspelde kant klopt
% van de kwartieren, per minuut ten opzichte van de start van het kwartier. Voor de start is dat de voorspelling voor het volgende kwartier, daarna die voor het lopende.
Een kanttekening: voor de start van het kwartier doet de voorspelling het maar 1 tot 3 procentpunten beter dan gewoon kijken naar de onbalans die al gemeten is. Pas binnen het kwartier loopt ze duidelijk voor.
De prijs zelf zie je niet
Elia voorspelt de onbalans, niet de prijs. Kwartieren die kort voorspeld worden, rekenen gemiddeld af aan 160 tot 168 €/MWh, lang voorspelde kwartieren aan 72 tot 79 €/MWh. Maar hoe hoog de prijs precies wordt, hangt af van de biedingen op de balanceringsmarkt, en die zitten niet in de voorspelling. Wie de voorspelling omrekent naar een prijs, zit er gemiddeld 54 €/MWh naast. Dat is niet beter dan de gebruikelijke prijs voor dat uur nemen. Zelfs wie de onbalans exact zou kennen, zit er nog 48 €/MWh naast.
De duurste fout gaat altijd dezelfde kant uit
De voorspellingen vergissen zich vaker richting lang dan richting kort: vals lang komt 1,6 tot 4,4 keer zo vaak voor als vals kort. En net die fout kost geld. Wie rekent op een goedkoop lang kwartier dat toch kort uitvalt, betaalt gemiddeld zo'n 137 €/MWh, terwijl een echt lang kwartier afrekent aan 59 tot 72 €/MWh.
Voor de prijs zitten beide voorspellingen structureel ongeveer 15 MW te lang. Ook de kansen die Elia meegeeft, onderschatten kort: voorspelt het lopende kwartier 35% kans op kort, dan eindigt 51% van die kwartieren effectief kort. Het goede nieuws is dat die afwijking maand na maand stabiel is, en je er dus voor kunt corrigeren.
Kleine onbalans is ruis
De meeste missers vallen in kwartieren met een kleine onbalans. Onder 50 MW, dat is 29% van de kwartieren, klopt de kant maar in 59 tot 68% van de gevallen: amper beter dan gokken. Boven 100 MW is dat 86 tot 100%. Een geluk bij een ongeluk: bij een kleine onbalans liggen MIP en MDP ook het dichtst bij elkaar, dus een misser kost dan minder dan het aantal doet vermoeden.
De zon bepaalt het dagritme
Onbalansprijs per uur van de dag
Afgerekende prijs per kwartier, oktober 2025 tot september 2026.
- Middag is lang. Van 08:00 tot 17:00 staat er te veel stroom op het net, met een piek om 13:00 (+118 MW, maar 26% van de kwartieren kort). De mediaanprijs zakt dan tot 55 €/MWh en een kwart van die kwartieren rekent onder nul af.
- Avond en nacht zijn kort. Van 18:00 tot 02:00, en opnieuw van 06:00 tot 07:00. Om 20:00 is 72% van de kwartieren kort. De avondpiek, met een mediaan van 123 €/MWh om 19:00, is het duurste moment van de dag.
- Het weekend is langer en goedkoper. Mediaanprijs 85 €/MWh tegenover 101 €/MWh op weekdagen, en 13,6% negatieve kwartieren tegenover 6,3%.
- De prijs stijgt naar het najaar. De mediaanprijs per maand verdubbelde van 80 €/MWh in april naar 160 €/MWh in september.
Mediaan onbalansprijs per maand
Van april tot september 2026 verdubbelde de mediaanprijs.
Binnen een kwartier is de onbalans onrustig: in 53% van de kwartieren gaat ze minstens een keer door nul. Tussen kwartieren is ze net stabiel: 81% van de kwartieren valt aan dezelfde kant als het kwartier ervoor. De definitieve prijs ligt pas laat vast: halverwege zit een derde van de kwartieren nog meer dan 10 €/MWh van de eindprijs.
Uitschieters zijn zeldzaam. 8,3% van de kwartieren was negatief en 1,9% lag boven 300 €/MWh. Op paasmaandag 6 april rekenden vijf kwartieren af aan de bodemprijs van −15.000 €/MWh. De hoogste prijs was 3.115 €/MWh, op 15 augustus. De alfa-toeslag die Elia bij grote onbalans toevoegt, kwam in 37% van de kwartieren voor, met een mediaan van 6,60 €/MWh.
Bron: eigen analyse van Voltmasters op basis van de publieke onbalansdata van Elia Open Data (datasets ODS136, ODS147, ODS161, ODS162, ODS169 en ODS134). Voorspellingen van 28 april tot 24 september 2026, prijzen van 1 oktober 2025 tot 24 september 2026.